Memur Olmadan Önce Esnaflık Yapanlar Dikkat! Bağ-Kur Yılları Dereceye Sayılıyor mu?

Kamuda görev yapan memurların önemli bir kısmı, devlet kapısına girmeden önce özel sektörde işçi olarak ya da kendi işini yapan esnaf olarak çalıştı. Bu yıllar emeklilikte birleştiriliyor; ancak memurların aklındaki asıl soru, Bağ-Kur'lu geçen sürelerin maaşı belirleyen derece ve kademeye, emekli ikramiyesine ve yıllık izne etkisi olup olmadığı. Cevap, memurun hangi sosyal güvenlik kanununa tabi olduğuna göre değişiyor.

Önce kanunu belirleyin: 5434 mü, 5510 mu?

1 Ekim 2008'den önce tek bir gün bile memurluk, yedek subaylık, vekil öğretmenlik ya da vekil imamlık gibi 5434 sayılı Kanun kapsamında hizmeti olanlar tamamen 5434'e tabi sayılıyor ve emeklilikte bu tarihten önceki hükümler uygulanıyor. Bu kişilerin işçilik ve esnaflık gibi diğer hizmetleri 2829 sayılı Kanun'a göre birleştiriliyor.

1 Ekim 2008'den önce 5434 kapsamında hiç hizmeti olmayan ve memuriyete bu tarihten sonra başlayanlar ise 5510 sayılı Kanun'a tabi. 2008 öncesinde işçi ya da esnaf olarak çalışmış olmaları bu durumu değiştirmiyor. Bu memurların diğer hizmetleri 5510'un 53'üncü maddesine göre birleştiriliyor. Her iki grupta da ayrıca 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ya da tabi olunan özel kanun hükümleri geçerli.

İki kritik kavram: KHA ve EKEA

İntibak işlemlerinde iki ayrı kavram kullanılıyor: kazanılmış hak aylığı (KHA) ve emekli keseneğine esas aylık (EKEA). Bazı hizmetler KHA'da dikkate alınmadığı hâlde EKEA'da değerlendiriliyor. Örneğin Genel İdare Hizmetleri sınıfındaki personelin özel sektörde geçen süreleri bu duruma giriyor.

Esnaflık ya da işçilik süreleri memurun mesleğiyle ilgiliyse, bu sürelerin belirli bir kısmı (2/3, 3/4 gibi oranlarda) KHA derece ve kademesine ekleniyor. Bu intibak ek göstergeyi de yükseltebildiği için görev aylığı artıyor; buna bağlı olarak SGK prim kesintisi de yükseliyor. Yani meslekle ilgili esnaflık yılları, memurun cebine giren maaşa doğrudan yansıyabiliyor.

5434'e tabi memurda hem derece hem kesinti yükseliyor

5434 kapsamındaki memurların sigortalı ve Bağ-Kur hizmetlerinin tamamı, memurluk hizmetleriyle birleştirilerek emekli keseneğine esas derece ve kademede değerlendiriliyor. Bu uygulamanın dayanağı 5434 sayılı Kanun'un ek 18'inci maddesi. Sonuçta hem KHA hem de EKEA derecesi yükseliyor, buna paralel olarak SGK kesintileri de artıyor. Bu memurlar için esnaflık geçmişi, emeklilik hesabında da ağırlık taşıyor.

5510'a tabi memurda kesinti artmıyor, ikramiye etkileniyor

5510 kapsamındaki memurlar için de işçilik ve esnaflık süreleri dikkate alınarak EKEA intibakı yapılıyor. Ancak bu işlem prim kesintisini artırmıyor. Çünkü 5510'da emekli keseneğine esas aylık derecesine göre bir uygulama bulunmuyor, onun yerine prime esas kazanç sistemi işliyor. Bu intibak yalnızca görev aylıklarıyla sınırlı kalıyor ve emekli aylığına etkisi olmuyor.

Peki 5510'lu memur için EKEA intibakının bir faydası var mı? Var: 5434 sayılı Kanun'un ek 82'nci maddesi gereği emekli ikramiyesi hesaplanırken 5434'e tabi emsal memur esas alınıyor. Dolayısıyla intibakla yükselen derece, emeklilikte alınacak ikramiye tutarını etkileyebiliyor.

Yıllık izin hesabında hangi süre sayılıyor?

Hem 5434 hem de 5510 kapsamındaki memurların yıllık izin süresi belirlenirken esnaflık süresinin sadece KHA intibakında değerlendirilen kısmı hesaba katılıyor. Yani meslekle ilgisi olmayan ve KHA'ya yansımayan esnaflık yılları, izin gün sayısını artırmıyor.

Kısaca özetlersek

Özel sektörde sigortalı ya da Bağ-Kur'lu geçen süreler, meslekle ilgili olmaları şartıyla belirli oranda kazanılmış hak aylığında, tamamıyla ise emekli keseneğine esas aylıkta dikkate alınıyor. 5434'e tabi memurlarda her iki intibak da SGK kesintisini artırırken, 5510'a tabi memurlarda kesintiyi yalnızca KHA'daki yükselme artırıyor. Hizmet birleştirmesi yapılmamış memurların, SGK'dan hizmet dökümünü alarak kurumlarının personel birimine başvurması ve intibak işlemini başlatması öneriliyor.