Milyonlarca Çalışanı İlgilendiriyor! Haftalık 45 Saatlik Mesai Kısalacak mı?

Sabah erkenden yola çıkıp akşam karanlığında eve dönen milyonlarca çalışanın en çok merak ettiği sorulardan biri yeniden gündemde: Türkiye'de haftalık çalışma süresi kısalacak mı? Tartışmayı bu kez SGK Başuzmanı İsa Karakaş başlattı. Karakaş, katı mesai düzeninin dünyanın pek çok yerinde birer birer terk edildiğini belirterek "Sıra bizde. Bizim çalışanlarımız da fazlasıyla hak ediyor" dedi.

Türkiye Gazetesi'ndeki yazısında konuyu ele alan Karakaş, yalnızca Avrupa ülkelerinin ya da gelişmiş ekonomilerin değil, birçok farklı ülkenin mesaiyi kısaltma yönünde adım attığını vurguladı. Gelişmiş dünyanın artık emeğin miktarını değil, niteliğini ve verimini öne çıkaran yeni bir döneme geçtiğini söyledi.

Brezilya 44 saatten 40 saate indi

Karakaş'ın dikkat çektiği en güncel örnek Brezilya oldu. Brezilya Kongresi, anayasada değişikliğe giderek haftalık çalışma süresini 44 saatten 40 saate düşürdü. Üstelik çalışanlara maaş kesintisi yapılmadan haftada iki gün dinlenme hakkı tanındı. Bu karar, Latin Amerika'da son yıllarda art arda gelen düzenlemelerin son halkası olarak görülüyor.

Yüz yıllık yolculuk: 48 saatten 35 saate

SGK Başuzmanı, çalışma süresindeki değişimin tarihsel bir süreç olduğunu da hatırlattı. 1919'da Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), günde 8 ve haftada 48 saatlik ilk uluslararası sınırı çizdi. 1935'te ILO, 40 saatlik çalışmayı küresel tavsiye kararı olarak benimsedi. Fransa 1936'da haftalık 40 saati yasal güvenceye kavuştururken, ABD 1938'de Adil Çalışma Standartları Yasası ile haftalık sınırı 40 saat olarak belirledi.

Fransa 1998-2000 yılları arasında çıkardığı Aubry Yasaları ile süreyi 35 saate çekti. İzlanda 2015-2019 döneminde haftalık 35-36 saatlik uygulamayı denedi ve verimin düşmediği, çalışan sağlığının ise iyileştiği sonucuna ulaştı. Kolombiya 2021-2026 arasında 48 saatlik mesaiyi adım adım 42 saate indirdi, Şili 2023'te 45 saatin kademeli olarak 40 saate düşürülmesini yasalaştırdı. Meksika da 2026'da 48 saati kademeli olarak 40 saate indirme sürecini başlattı.

Türkiye'de sınır yıllardır 45 saat

Karakaş, dünya standartları yükselirken Türkiye'deki tablonun yerinde saydığını ifade etti. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi, haftalık çalışma süresini en çok 45 saat olarak belirliyor. Haftada 6 gün çalışılan iş yerlerinde günlük mesai 7,5 saat olurken, 5 gün çalışılan yerlerde günlük süre 9 saate kadar çıkabiliyor. Bu sınır uzun süredir değişmedi.

Karakaş'ın yaptığı karşılaştırmaya göre Avrupa Birliği ülkelerinde haftalık süre 35 ile 40 saat arasında, İzlanda'da 35-36 saat, Avustralya'da 38 saat, Japonya, Güney Kore, Şili ve Brezilya'da 40 saat. Türkiye ise hâlâ 45 saatte bulunuyor.

"Lüks değil, zorunluluk"

Haftalık sürenin düşürülmesinin bir lüks ya da tembellik talebi olmadığını söyleyen Karakaş, bunun toplumsal, ekonomik ve insani açıdan kaçınılmaz bir adım olduğunu savundu. Uzun mesainin kronik yorgunluk, tükenmişlik ve ağır strese yol açtığını belirten Karakaş, yorgun bir beden ve zihnin iş kazalarına açık davetiye çıkardığını vurguladı.

Karakaş'a göre çok çalışmak çok üretmek anlamına gelmiyor. Saatlerce tezgâh başında ya da masada yorulan çalışanın verimi dibe vuruyor. İzlanda ve Fransa örneklerinin dinlenen zihnin daha verimli iş çıkardığını gösterdiğini aktaran uzman, sürenin kısalmasının maliyeti artırmadığını, aksine hastalık izinlerini, iş hatalarını ve kayıpları azalttığını söyledi.

Bir düzenleme var mı?

Şu an için hükümetin gündeminde haftalık çalışma süresini düşürecek somut bir kanun teklifi bulunmuyor. Karakaş'ın değerlendirmeleri bir uzman görüşü niteliği taşıyor. Ancak işçi sendikalarının uzun süredir dile getirdiği bu talebin, SGK içinden bir uzmanın yazısıyla yeniden tartışmaya açılması dikkat çekti. Olası bir değişiklik için İş Kanunu'nda düzenleme yapılması gerekiyor.