Ekmek, Pirinç ve Şekerde Zam Alarmı! BM 2027 İçin Uyardı

Market alışverişinde fiyat artışlarını her hafta hisseden tüketicileri endişelendiren bir uyarı Birleşmiş Milletler'den geldi. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), olumsuz hava koşulları, aksayan ticaret yolları ve yükselen enerji maliyetlerinin küresel gıda fiyatlarını 2027 yılı boyunca baskı altında tutabileceğini açıkladı. Temel gıdalardan pirinç, ekmek ve şekerde fiyat artışları hız kazanırken, Dünya Bankası verileri de gıda enflasyonunun ülkeler arasında yaygınlaştığını gösteriyor.

FAO ne dedi?

FAO Başekonomisti Maximo Torero'nun 19 Ekim'de yayımlanan değerlendirmesine göre, artan enerji ve taşımacılık maliyetleri tarımsal üretimdeki aksaklıklarla birleşti. Fiyatlar üzerindeki baskının 2026'nın sonuna doğru belirginleşmesi, 2027'nin başında şiddetlenmesi ve gelecek yıl boyunca sürmesi bekleniyor. FAO'nun öne çıkardığı risk başlıkları şöyle:

• Sevkiyat ve tedarik sorunları: Karadeniz'deki tahıl sevkiyatlarının aksaması ve Hürmüz Boğazı çevresindeki enerji ve gübre tedarik problemleri.
• İklim koşulları: El Niño kaynaklı kuraklığın üretim maliyetlerini ve arz risklerini artırması.
• Gecikmeli yansıma: Üreticilerin yükselen maliyetleri henüz tüketici fiyatlarına tam olarak yansıtmamış olması.

Küresel gıda endeksi 3 yılın zirvesinde

FAO'nun 2 Ekim'de açıkladığı verilere göre küresel gıda fiyat endeksi eylülde 136 puana yükseldi. Endeks aylık bazda yüzde 1,5, yıllık bazda yüzde 5,8 artarak Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Bununla birlikte endeks, Mart 2022'deki tarihi zirvesinin hâlâ yüzde 15,1 altında bulunuyor.

Alt kalemlere bakıldığında eylülde tahıl fiyatları yüzde 5,1, şeker fiyatları yüzde 6,1, bitkisel yağ fiyatları yüzde 0,9 arttı. Uluslararası buğday fiyatları yüzde 6,3 artışla Ağustos 2023'ten bu yana en yüksek seviyeye ulaşırken, mısır fiyatları yüzde 5,6 yükseldi.

Dünyada fiyatlar nasıl değişti?

Gıda enflasyonu özellikle Asya, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da hissediliyor. Endonezya'da pirincin perakende fiyatı eylülde kilogram başına 15 bin 769 rupiye çıkarak rekor kırdı. Mısır'da sübvansiyon dışındaki büyük ekmeğin fiyatı birkaç ay içinde 4 pounddan 5 pounda, yani yüzde 25 yükseldi. Hindistan'da şeker, soğan ve bakliyat fiyatları eylülde bir önceki aya göre yüzde 10'un üzerinde arttı; ülke şeker arzını korumak için etanol üretimine yönelik alımları durdurdu.

Dünya Bankası'nın eylül sonunda güncellediği verilere göre incelenen 150 ülkenin yüzde 22'sinde gıda fiyatları genel enflasyondan daha hızlı arttı. Önceki dönemde bu oran yüzde 14'tü. Önemli taşıma güzergâhlarında navlun maliyetlerinin yaklaşık yüzde 50 yükselmesi ve hammaddelerin 3-6 aylık sözleşmelerle alınması, artışların raflara gecikmeli yansıyacağına işaret ediyor.

Türkiye'ye etkisi ne olur?

Tarımda gübre, enerji ve bazı hammaddelerde ithalata bağımlı olan Türkiye için küresel yükseliş yakından izlenmesi gereken bir risk. Buğday, mısır, şeker ve bitkisel yağ fiyatlarındaki artış, tedarik maliyetlerini yukarı çekebilir. Ancak dış fiyatların iç piyasaya geçişinde yurt içi hasat, döviz kuru, mevcut stoklar ve dış ticaret politikaları belirleyici oluyor. Merkez Bankası'nın son fiyat gelişmeleri raporunda da olumlu arz koşullarıyla taze meyve-sebze fiyatlarının gerilediği, işlenmiş gıdada aylık artışın yavaşladığı belirtildi.

Şimdiden stok yapmak mantıklı mı?

Uzmanlar panik halinde aşırı stok yapmanın doğru bir strateji olmadığı görüşünde. Kuru gıdaların uzun süre saklanmasında böceklenme ve bozulma riski bulunuyor; Türkiye'deki mevcut stoklar ve iç pazar dengeleri de şu an bir kıtlığa işaret etmiyor. Bunun yerine ambalajlı temel gıdalarda bütçeyi zorlamayacak şekilde 1-2 aylık makul ihtiyacı indirim dönemlerinde almak, haftalık alışverişi listeyle planlamak ve marketlerin kampanya günlerini takip etmek öneriliyor.

Mutfak bütçesini korumanın yolları

• Bakliyat, un ve makarna gibi ürünleri indirim dönemlerinde ihtiyaç kadar alın.
• Mevsiminde sebze-meyve tüketin; mevsiminde ürünler hem daha ucuz hem daha besleyici.
• Ekmek israfını önlemek için fazla ekmeği dilimleyip dondurun.
• Farklı marketlerin fiyatlarını karşılaştıran uygulamalardan yararlanın.