Dar Gelirliye Ev, Kiracıya Nefes! 2027 Bütçesinde Kiralık Sosyal Konut

Kira artışları karşısında zorlanan milyonlarca aileyi ilgilendiren hedefler 2027 bütçesinde yer aldı. 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi'nin genel gerekçesinde, dar gelirliler, engelliler ve yeni evlenecek gençler için sosyal konut yapımının hızlandırılması öncelikler arasında sayıldı. Barınma ihtiyacının karşılanması ve kira artışlarının sınırlandırılması için kiralık sosyal konut imkânlarının yaygınlaştırılması da hedefler arasında gösterildi.

Bütçede hangi hedefler var?

Bütçe teklifinin genel gerekçesinde kamu kaynaklarının kullanımında sosyal refahın artırılması, gelir dağılımının iyileştirilmesi ve ekonomik kazanımların toplumun geniş kesimlerine yayılması temel amaçlar olarak sıralandı. Konut başlığında üç grup öne çıkıyor: dar gelirli aileler, engelli vatandaşlar ve yeni evlenecek gençler. Bu gruplara yönelik sosyal konut projelerinin hızlandırılması planlanıyor.

Kiralık sosyal konut ne demek?

Kiralık sosyal konut modeli, devletin ürettiği konutların satılmak yerine piyasa koşullarının altında bir bedelle ihtiyaç sahiplerine kiraya verilmesine dayanıyor. Bu model, özellikle ev almaya gücü yetmeyen ve yüksek kiralar karşısında bütçesi daralan hanelere nefes aldırmayı amaçlıyor. Bütçe gerekçesinde bu imkânın yaygınlaştırılmasının, kira artışlarını sınırlamaya da katkı sağlaması bekleniyor. Uygulamanın hangi illerde, kaç konutla ve hangi şartlarla hayata geçirileceği ise ilerleyen dönemde netleşecek.

Yoksullukla mücadeleye 833 milyar lira

Program bazlı bütçe cetveline göre "Yoksullukla Mücadele ve Sosyal Yardımlaşma" programı için 2027 yılında 833 milyar 309 milyon liralık ödenek öngörüldü. Bu tutarın 2028'de 992 milyar 713 milyon liraya, 2029'da ise 1 trilyon 127 milyar liraya çıkması planlanıyor. Sosyal güvenlik programına ise 2027 için 2 trilyon 887 milyar lira kaynak ayrıldı. Bu ödeneğin 2028'de 3 trilyon 590 milyar, 2029'da 4 trilyon 206 milyar liraya yükselmesi öngörülüyor.

Kira yükü neden bu kadar önemli?

TÜİK'in 2025 yılı hanehalkı tüketim harcaması verileri, barınmanın aile bütçesindeki ağırlığını açıkça ortaya koyuyor. Türkiye genelinde toplam tüketim harcamalarının yüzde 29,3'ü konut ve kira giderlerine gidiyor ve bu kalem harcamalarda ilk sırada yer alıyor. En düşük gelir grubundaki haneler harcamalarının yüzde 38,7'sini konut ve kiraya ayırırken, en yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 25,7'de kalıyor. Tek kişilik hanelerde ise oran yüzde 41'e kadar çıkıyor.

Merkez Bankası'nın Yeni Kiracı Kira Endeksi çalışmasına göre 2025'in son çeyreğinde 100 metrekarelik bir konutun tahmini ortanca kirası Türkiye genelinde yaklaşık 22 bin TL olarak hesaplandı. Bu tutar İstanbul'da 37 bin, İzmir'de 25 bin, Ankara'da 21 bin TL seviyesinde. Bu tablo, kiralık sosyal konut hedefinin neden bütçede öne çıktığını da açıklıyor.

Yeni evlenecek gençler için ne var?

Bütçe gerekçesinde yeni evlenecek gençlerin özellikle anılması dikkat çekiyor. Hâlihazırda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın faizsiz evlilik kredisi uygulaması sürerken, sosyal konut projelerinde gençlere yönelik kontenjan ya da öncelik uygulanmasının önü açılabilir. Ancak buna ilişkin somut bir düzenleme henüz açıklanmadı.

Başvurular için ne yapmalı?

Sosyal konut projeleri genellikle TOKİ eliyle yürütülüyor ve başvurular e-Devlet ile TOKİ'nin belirlediği bankalar üzerinden alınıyor. Yeni projelerin başvuru tarihleri, gelir sınırları ve kontenjanları her proje için ayrıca ilan ediliyor. Ev sahibi olmak ya da uygun kiralı bir konuta geçmek isteyen dar gelirli ailelerin, TOKİ ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın resmi duyurularını takip etmesi, başvuru dönemlerinde gerekli belgeleri hazır tutması öneriliyor. Bütçe teklifinin Meclis'teki görüşmeleri sırasında konut başlığındaki hedeflerin ayrıntılarının da netleşmesi bekleniyor.

Kiracılar şimdilik nelere dikkat etmeli?

Sosyal konut hedefleri hayata geçene kadar kiracıların mevcut yasal haklarını bilmesi önem taşıyor. Konut kiralarında yıllık artış, bir önceki yılın on iki aylık TÜFE ortalamasını aşamıyor. Ev sahibiyle yapılan kira artışlarında bu sınırın kontrol edilmesi, anlaşmazlık durumunda ise arabuluculuk yoluna başvurulması gerekiyor. Gelir düzeyi düşük kiracılar, bulundukları ilçenin Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na başvurarak barınma ve kira yardımlarından yararlanıp yararlanamayacaklarını da öğrenebiliyor.