ATM Kullananlar Dikkat! Yargıtay Kararlarıyla Kurallar Değişti

Bankamatik başında yaşanan küçük bir dalgınlık, sanıldığından çok daha büyük sonuçlar doğurabiliyor. ATM'de sıkışan para, unutulan kart ya da kopyalama düzenekleriyle yapılan dolandırıcılıklar mahkemelere taşındıkça Yargıtay'ın verdiği emsal kararlar, banka ile müşteri arasındaki sorumluluk çizgisini yeniden belirledi. Artık ATM işlemleri yalnızca teknik bir prosedür değil; her iki taraf için de bağlayıcı kuralları olan bir süreç hâline geldi.

Kararların özü şu: Başkasının unuttuğu parayı ya da kartı alan kişi suç işlemiş sayılıyor, kartını zamanında iptal ettirmeyen müşteri ise oluşan zararın bir kısmına katlanmak zorunda kalabiliyor. Teknik arıza ve kopyalama vakalarında ise sorumluluğun ağırlığı bankada kalıyor.

Unutulan parayı almak hırsızlık sayılıyor

Yargıtay Ceza Dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre, bir başkasının ATM haznesinde unuttuğu parayı almak ya da cihazın üzerinde bırakılan kartı kullanmak suç teşkil ediyor. Yüksek mahkeme, haznede kalan parayı "sahipsiz mal" olarak görmüyor. Paranın mülkiyetinin hâlâ asıl sahibinde olduğunu, bankanın da bu değerleri koruma yükümlülüğü bulunduğunu vurguluyor.

Bu nedenle ATM'de bırakılmış parayı cebine koyan ya da açık kalan ekran üzerinden işlem yapan kişiler hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında "hırsızlık" veya "banka ya da kredi kartlarının kötüye kullanılması" suçlarından işlem yapılıyor. Kısacası "nasılsa bulunmuş para" savunması mahkemede karşılık bulmuyor.

Kartını geç bildiren müşteri zarara ortak oluyor

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerin kararlarında müşterinin ihmali de kusur hesabına katılıyor. ATM'de kartını unutan ya da kartı cihaz tarafından alıkonulan kişinin durumu hiç vakit kaybetmeden bankasına bildirmesi gerekiyor. Kartın unutulmasıyla yetkisiz kişilerin hesaptan işlem yapması arasında makul bildirim süresi aşılırsa hesap sahibi "ağır kusurlu" kabul edilebiliyor.

Bu durumda geç bildirim yapan müşteri, uğradığı maddi zararın tamamını bankadan talep edemiyor. Yani kart kaybolduğunda "yarın şubeye uğrarım" demek, hesaptaki birikimin bir kısmını kaybetmek anlamına gelebiliyor.

Arıza ve kopyalamada sorumluluk bankada

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ise bankalara "objektif özen yükümlülüğü" yüklüyor. Paranın haznede kalması, sistemsel arızalar ya da ATM'lere yerleştirilen kopyalama aparatları gibi durumlarda bankalar, güven kurumu oldukları için birinci derecede sorumlu tutuluyor. Müşterinin kasıtlı ya da ağır kusurlu davrandığı ispatlanamadığı sürece, kopyalama veya sistem hatası nedeniyle oluşan kayıplar banka tarafından karşılanıyor.

Kamera görüntüsü ve işlem kaydı belirleyici

ATM uyuşmazlıklarında olayın nasıl gerçekleştiğini ortaya koymak için dijital veriler esas alınıyor. İşlemin tam saati, paranın cihaz tarafından geri çekilip çekilmediği ve o anda makinenin başında kimin bulunduğu; kamera görüntüleri ile elektronik işlem kayıtları üzerinden inceleniyor. Bu kayıtlar mahkemede kusur oranlarının belirlenmesinde temel delil niteliği taşıyor.

ATM kartınızı neden yutar?

Cihazın kartı içeri çekmesi çoğu zaman bir güvenlik önlemi. Başlıca nedenler şöyle sıralanıyor:

• Hatalı şifre: Şifrenin üst üste üç kez yanlış girilmesi hâlinde ATM karta el koyuyor.
• Süre aşımı: İşlem bittikten ya da iptal edildikten sonra kart belirli süre içinde alınmazsa cihaz kartı içeri çekiyor.
• Kayıp-çalıntı kaydı: Hakkında ihbar bulunan kartlar sisteme takıldığında alıkonuluyor.
• Süresi dolmuş kart: Son kullanma tarihi geçmiş ya da banka tarafından engellenmiş kartlar iade edilmiyor.
• Arıza: Kart okuyucu sorunları, elektrik kesintisi veya yazılım kilitlenmeleri kartın haznede kalmasına yol açabiliyor.
• Düzenek şüphesi: Kart girişine dolandırıcılar tarafından takılan yabancı aparatlar kartın sıkışmasına neden olabiliyor.

Mağdur olmamak için ne yapmalı?

Kartınız ATM'de kaldıysa ilk iş bankanızın müşteri hizmetlerini arayıp kartı kullanıma kapattırmak ve durumu kayda geçirmek olmalı. Bu adım hem olası dolandırıcılığın önüne geçiyor hem de ileride doğabilecek bir uyuşmazlıkta "zamanında bildirim yaptım" diyebilmenizi sağlıyor. Para çekerken cihazın kart girişinde ve tuş takımında olağandışı bir parça olup olmadığına bakmak, şifreyi elinizle kapatarak girmek ve işlem bitmeden makinenin başından ayrılmamak da uzmanların ilk sıradaki önerileri arasında.

Uzmanlara göre ATM başında unutulan parayı almak ya da kartı zamanında iptal ettirmemek gibi farkında olmadan yapılan hatalar; ağır cezai yaptırımlar ya da ciddi maddi kayıplarla sonuçlanabiliyor. Bu nedenle tüketicilerin değişen hukuki sınırlara ve bildirim sürelerine azami özen göstermesi gerekiyor.